Afdelingsuitspraak over rechtmatigheid grensdetentie JCS
De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelde op 26 februari 2025 opnieuw dat grensdetentie in Justitieel Complex Schiphol niet onrechtmatig is: Het Justitieel Complex Schiphol (JCS) is aan te merken als een zogenoemde gespecialiseerde bewaringsaccommodatie in de zin van de Europese Opvangrichtlijn. Dat in het JCS ook strafrechtelijk gedetineerden zitten en dat de verschillende detenties gelijkenissen vertonen, betekent niet dat het JCS ongeschikt is om asielzoekers vast te houden. De grensdetentie van asielzoekers in het JCS is dan ook niet onrechtmatig. Dat oordeelt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in een uitspraak van 26 februari 2025.
Op 29 januari 2025 oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak dat de grensdetentie in het JCS niet onrechtmatig is, ondanks dat in november en december 2024 asielzoekers meer werden beperkt in hun vrijheid dan normaal. Op 31 januari 2025 oordeelde de rechtbank in Amsterdam daarentegen dat de grensdetentie in het JCS wél onrechtmatig is (ECLI:NL:RBDHA:2025:1161). Dat deed de rechtbank nadat zij het JCS had bezocht. Volgens de rechtbank lijkt de grensdetentie te veel op een strafrechtelijke detentie en zijn de beperkingen waaraan asielzoekers in het JCS zijn onderworpen niet nodig voor het doel van de grensdetentie. De rechtbank oordeelde daarom dat het JCS geen zogenoemde gespecialiseerde bewaringsaccommodatie is in de zin van de Europese Opvangrichtlijn.
Zie voor nadere informatie: Detentie van asielzoekers in Justitieel Complex Schiphol onrechtmatig.
De rechtbank heeft het JCS in januari ter plekke onderzocht en heeft de omstandigheden in het JCS gedetailleerd beschreven in haar uitspraak. Deze omstandigheden hebben de partijen in hoger beroep niet betwist. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft daarom geen aanleiding gezien om ook zelf het JCS ter plekke te onderzoeken. Zij gaat uit van de omstandigheden zoals de rechtbank deze heeft beschreven in haar uitspraak van 31 januari 2025.
De Afdeling bestuursrechtspraak ziet in de uitspraak van de rechtbank geen reden om anders te oordelen dan in haar eerdere uitspraak van 29 januari 2025. Hoewel de inrichting van de afdelingen van het JCS voor grensdetentie niet verschilt van die voor strafrechtelijke detentie, blijven asielzoekers en strafrechtelijk gedetineerden in het JCS van elkaar gescheiden. Dat zowel asielzoekers als strafrechtelijk gedetineerden in hun vrijheid worden beperkt, betekent niet dat er geen verschillen zijn. Asielzoekers worden in het JCS namelijk korter ingesloten en kunnen meer gebruikmaken van de luchtplaats dan strafrechtelijk gedetineerden. De Afdeling bestuursrechtspraak is anders dan de rechtbank van oordeel dat deze beperkingen niet verder gaan dan nodig voor het doel van de grensdetentie of het waarborgen van de veiligheid van asielzoekers en personeel van het JCS.
Brief inspectiebezoek JCS
De Inspectie Justitie en Veiligheid voerde in november 2024 een aangekondigd inspectiebezoek uit op Aanmeldcentrum Schiphol (ACS) dat is gevestigd in het Justitieel Complex Schiphol (JCS). De directe aanleiding was een door de inspectie ontvangen signaal over een stijging in het aantal asielaanvragen en uitgestelde toegangsweigeringen op Schiphol. De inspectie onderzocht wat de gevolgen van deze toegenomen drukte waren voor de uitvoering van de grensprocedure. Via deze brief informeerde de inspectie de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) over haar bevindingen en conclusies.
Conclusie
“Door de toename van het aantal asielaanvragen op ACS heeft de IND op ACS tijdelijk onder zware druk gestaan. De IND heeft ervoor gekozen om de asielaanvragen zoveel mogelijk binnen de grensprocedure af te handelen. Hierbij heeft uw dienst de maximale termijnen niet overschreden en zijn asielzoekers waar nodig naar een land-AZC gestuurd. De inspectie maakt zich echter zorgen om de mogelijke gevolgen voor de rechtspositie van deze groep asielzoekers. Geconcludeerd is dat er een aantal asielzoekers zonder voorbereiding nader gehoord zijn. Volgens de inspectie had de IND in deze gevallen moeten besluiten het nader gehoor naar een ander moment te verplaatsen.
De inspectie concludeert dat er in twee gevallen tijdens een gehoor door een andere vreemdeling getolkt is en is hier kritisch over. Uw dienst heeft maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat beide asielzoekers niet in hun belangen geschaad worden. Hieruit maakt de inspectie op dat de IND kritisch naar zijn eigen handelen kijkt. Tevens acht de inspectie het uitreiken van voornemens en beschikkingen met behulp van tolkdiensten van andere asielzoekers als onwenselijk, temeer omdat de IND zich er niet van kan vergewissen of de inhoud van die voornemens en beschikkingen correct is doorgegeven. De inspectie ziet dit dan ook als een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst.
De inspectie benadrukt dat de IND medewerkers op ACS hun werk onder grote druk hebben uitgevoerd. Zij hebben flexibiliteit en wendbaarheid getoond om de grensprocedure zoveel mogelijk conform de daarvoor geldende afspraken doorgang te laten vinden. De inspectie waardeert de inzet van uw medewerkers.”